5-6-2026

Περιβάλλον και τουρισμός

Παγκόσμια ημέρα περιβάλλοντος σήμερα. Ας την αφιερώσουμε σε κάτι ουσιαστικό αποφεύγοντας τις συνήθεις υμνολογίες. Αφορμή για την επιλογή του θέματος του μηνύματός μας είναι το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό (ΕΧΠ-Τ). Διότι τίθεται ξανά το σοβαρό πρόβλημα των επιπτώσεων  της τουριστικής δραστηριότητας στο περιβάλλον καθώς και του ρόλου του πολεοδομικού και χωροταξικού  σχεδιασμού.

Είναι γνωστό ότι συχνά ο τουρισμός καταστρέφει αυτό από το οποίο τρέφεται. Δηλαδή το περιβάλλον: φυσικό, δομημένο, πολιτισμικό, ιστορικό κλπ. Με άλλα λόγια τρώει τις ίδιες του τις σάρκες. Γι’ αυτό και χρειάζεται μεγάλη προσοχή, την οποία δεν φαίνεται να δείχνουν οι κεντρικές κυβερνήσεις και τοπικές αυτοδιοικήσεις, μπροστά στο εύκολο και άμεσο κέρδος από τον τουρισμό. Ωστόσο το περιβάλλον, σε όλες τις εκδοχές του, είναι ο βασικός τουριστικός πόρος που αν ‘καταναλωθεί’  σημαίνει την παρακμή και το τέλος του κάθε τουριστικού προορισμού σε εθνικό και τοπικό επίπεδο.

Χρειάζεται επομένως αυστηρός σχεδιασμός των χρήσεων γης, πράγμα, που δεν είναι σίγουρο ότι κάνει το ΕΧΠ, το οποίο  είχε μια περιπετειώδη πορεία  που δείχνει πόσο μακριά από τον σωστό τρόπο σχεδιασμού είμαστε και πόσο λίγο προστατεύουμε το περιβάλλον.

Κάθε χρόνο αυτήν την ημέρα, 7 Απρίλιου,  τιμούμε  τον Αντώνη Τρίτση που έφυγε πρόωρα από τη ζωή το 1992. Και το κάνουμε θυμίζοντας  το έργο  και την προσφορά του στον τόπο μας αμέσως μετά την μεταπολίτευση (1974). Ο Α. Τρίτσης έδρασε σε πολλά μέτωπα και κατάφερε να δημιουργήσει ένα τοπικό κίνημα για την  ισόρροπη  ανάπτυξη και το περιβάλλον σε εποχή που κανείς δεν νοιαζόταν στην πράξη για την προστασία του. Και το σπουδαιότερο, έθεσε τα ζητήματα αυτά στην ημερήσια διάταξη της συζήτησης. Άνοιξε ένα δημόσιο διάλογο για θέματα που κανείς άλλος δεν είχε επιχειρήσει ή σκεφτεί να θίξει. Αργότερα, το 1981, με την κυβερνητική αλλαγή και με τη ιδιότητα του βουλευτή και υπουργού ΧΟΠ έβαλε σε κίνηση τον μηχανισμό για την υλοποίηση ενός σχεδίου για την ανασυγκρότηση των νησιών. Και ταυτόχρονα ξεκίνησε την πολεοδομική και χωροταξική ανασυγκρότησης ολόκληρης  της χώρας.    

Παραθέτουμε σήμερα αποσπάσματα από ένα παλιό κείμενο από ομιλία του, το 1983,  που  δείχνει  την αντίληψη είχε για την αναπτυξιακή διαδικασία και ένα δείγμα από τα συγκεκριμένα έργα που δρομολόγησε με πιστώσεις που χορήγηθηκαν από την τότε κυβέρνηση.

2025: έτος προστασίας των παγετώνων

Το πολύτιμο αγαθό του νερού, μας  εμφανίζεται  με  δύο πρόσωπα, σαν τον Ιανό. Ευλογία και σωτηρία  όταν έρχεται με τη μορφή ήπιας βροχόπτωσης, ικανής διάρκειας, που ποτίζει τις καλλιέργειες και εμπλουτίζει τον υδροφόρο ορίζοντα. Και κατάρα, όταν λείπει (ξηρασία) ή έρχεται με την μορφή καταρρακτώδους βροχής που χύνεται όλη στη θάλασσα πριν απορροφηθεί από το έδαφος,  προκαλώντας πλημμύρες, διάβρωση και καταστροφές σε πόλεις και ύπαιθρο. Έτσι έχουμε ταυτόχρονα πλημμύρα και λειψυδρία !

Στην εποχή της κλιματικής κρίσης και απορρύθμισης, το νερό τείνει να  εμφανίζεται, όσο πάει και περισσότερο, ως κατάρα. Είτε με τα ακραία καιρικά φαινόμενα και τις νεροποντές που εμφανίζονται χειμώνα και καλοκαίρι, είτε με την απουσία του λόγω παρατεταμένων καυσώνων και ξηρασίας που δημιουργούν σοβαρές επιπτώσεις στη φύση, την οικονομία κα την ανθρώπινη υγεία.

Παρόλο που έχει διακηρυχθεί παντού σε όλο τον κόσμο, ότι το νερό αποτελεί ανθρώπινο δικαίωμα η κατάσταση σε παγκόσμιο επίπεδο είναι τραγική.  Σύμφωνα με   υπολογισμούς, του ΟΗΕ το  ένα τέταρτο του παγκόσμιου πληθυσμού δεν έχει αξιόπιστη πρόσβαση σε καθαρό πόσιμο νερό. Πράγμα που σημαίνει, ότι πάνω από 2,2 δισεκατομμύρια άνθρωποι  ζουν χωρίς ασφαλές πόσιμο νερό με  ό,τι αυτό συνεπάγεται.  

Περιβάλλον και καταναλωτισμός

Κάθε χρόνο η 5^η Ιουνίου μας θυμίζει το μεγάλο διακύβευμα της εποχής μας που  είναι η προστασία του περιβάλλοντος. Την οποία, ωστόσο,  κανείς από τους ισχυρούς του πλανήτη, της Ευρώπης και της χώρας μας δεν αντιλαμβάνεται  ως προτεραιότητα, παρόλα τα παχιά λόγια που εκστομίζονται κάθε τόσο  από επίσημα χείλη.

Το περιβάλλον συνθλίβεται  ανάμεσα στις συμπληγάδες της λεγόμενης οικονομικής ‘ανάπτυξης’ και των ‘αναπτυξιακών’ έργων από τη μια και της προώθησης κάθε είδους και μορφής καταναλωτισμού από την άλλη.  Ενός καταναλωτισμού που  οδηγεί  στην αλόγιστη σπατάλη τροφίμων, ενέργειας, νερού, φυσικών πόρων γενικά  και στην ανεξέλεγκτη  παραγωγή στερεών, υγρών και αερίων αποβλήτων που ρυπαίνουν και μολύνουν γη, θάλασσα και αέρα. Η κυρίαρχη τάση είναι η επιδίωξη της οικονομικής μεγέθυνσης, του εύκολου πλουτισμού, της επίδειξης, της άνευ όρων και ορίων άνεσης και αφθονίας  χωρίς καμιά κριτική σκέψη ! 

Όλοι μιλούν για πράσινη μετάβαση, αλλά κανείς δεν μιλά για τις πλασματικές ανάγκες που μας δημιουργεί το διεθνές οικονομικό σύστημα  και μας αναγκάζει σε αντι-περιβαλλοντικά πρότυπα ζωής.  Που δημιουργεί τις τεράστιες  χωρικές και κοινωνικές ανισότητες, οι οποίες μεγαλώνουν με επιταχυνόμενη ταχύτητα.  Ιδιαίτερα ο ανεπτυγμένος κόσμος που έχει εκμεταλλευτεί στο έπακρο τους φυσικούς πόρους του πλανήτη από την εποχή της αποικιοκρατίας, έχει την μεγαλύτερη ευθύνη για την σημερινή κατάσταση αλλά και για την μελλοντική. Ο καταναλωτισμός των ανεπτυγμένων και των πολιτισμένων υποτίθεται χωρών, είναι ύβρις απέναντι στην ανθρώπινη κοινωνία τη στιγμή που λιμοκτονούν ολόκληροι λαοί!

Το δημόσιο συμφέρον δεν είναι τα έσοδα, με οποιοδήποτε κόστος, αλλά πρωτίστως η προστασία του περιβάλλοντος

Η μεγάλη εικόνα του περιβάλλοντος σήμερα, είναι οι συνέπειες από την κλιματική κρίση η οποία απειλεί να ανατρέψει τις ισορροπίες στις ανθρώπινες κοινωνίες σε κάθε γωνία του πλανήτη. Η κλιματική κρίση γεννά τεράστιες οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες με πρώτα θύματα τις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες (του λεγομένου τρίτου κόσμου).

Αλλά και στην περιοχή της Μεσογείου και ειδικότερα στη χώρα μας, σύμφωνα πάντα με τους ειδικούς επιστήμονες, η κατάσταση είναι κρίσιμη από κάθε πλευρά. Σε αυτό συντελεί η απουσία δραστικών δημόσιων πολιτικών σε όλους τους τομείς του περιβάλλοντος (φύση, απόβλητα, οχλήσεις, καταστροφές), η κακή νομοθεσία (και η ελλιπής αν όχι ανύπαρκτη εφαρμογή της), η έλλειψη περιβαλλοντικής κουλτούρας, η καταναλωτική συμπεριφορά του κοινού κ.ά.

Το Ίδρυμα Κεφαλονιάς και Ιθάκης ενώνει τη φωνή του με τις περιβαλλοντικές οργανώσεις για την προστασία και διαχείριση του νερού ως δημόσιου αγαθού.

Σήμερα, 22 Μαρτίου παγκόσμια ημέρα του νερού, το ΙΚΙ ενώνει τη φωνή του με τις κορυφαίες περιβαλλοντικές οργανώσεις της χώρας για την αποτροπή θέσπισης δυσμενών περιβαλλοντικών διατάξεων σε πολυνομοσχέδιο εκατοντάδων άρθρων (!) με ανεπαρκή χρόνο διαβούλευσης. Οι περιβαλλοντικοί φορείς ζητούν την απόσυρση του νομοσχεδίου το οποίο προχωρεί ένα ακόμη βήμα προς την ουσιαστική ιδιωτικοποίηση του νερού, ενός κοινωνικού και περιβαλλοντικού αγαθού θεμελιώδους σημασίας, σε αντίθεση με τις σχετικές αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας (και με την πρόσφατη εντολή συμμόρφωσης στο υπουργείο οικονομικών !..) με τις οποίες το νερό ορίζεται ως αποκλειστικά δημόσιο αγαθό και κατοχυρώνεται ο δημόσιος έλεγχός του.

Στο  τέλος κάθε χρόνου υπάρχει πάντα η ανάγκη για έναν σύντομο απολογισμό της δράσης της χρονιάς που πέρασε και μια σύντομη ματιά στη χρονιά που έρχεται.   Συγκεκριμένα στο 2022 είχαμε, μεταξύ άλλων, τις ακόλουθες δραστηριότητες:                                                                                                                                                                                                                                     

‘Καλύτερη πόλη, καλύτερη ζωή’
Προσαρμόζοντας τις πόλεις για την κλιματική ανθεκτικότητα

Οι παγκόσμιες ημέρες είναι πάντα μια ευκαιρία για την ενημέρωση και κινητοποίηση των πολιτών και των πολιτικών αρχών για σημαντικά  ζητήματα. Έτσι, στο πλαίσιο του προγράμματος του ΟΗΕ για τους ανθρώπινους οικισμούς (UN Habitat) και της Νέας Αστικής Ατζέντας (New Urban Agenda), η  σημερινή Παγκόσμια Ημέρα των Πόλεων (World Cities Day), κορυφώνει και ολοκληρώνει τις δράσεις του  εφετινού ‘’Αστικού Οκτώβρη’’, έχοντας στόχο  να προκαλέσει το ενδιαφέρον της διεθνούς κοινότητας για τις πόλεις στην εποχή της παγκοσμιοποίησης και της κλιματικής κρίσης/αλλαγής. Με κύριο σύνθημα ‘’Καλύτερη πόλη, καλύτερη ζωή’’  και ειδικό θέμα ‘’Προσαρμόζοντας τις πόλεις για την κλιματική ανθεκτικότητα’’ προωθούνται δράσεις για ένα καλύτερο αστικό μέλλον.

Με αφορμή την σημερινή ημέρα το ΙΚΙ θεωρεί σκόπιμο να  ευαισθητοποιήσει το κοινό των νησιών μας για τα προβλήματα και τις προοπτικές των πόλεων - μικρών και μεγάλων- προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις της αστικής ανάπτυξης.